Overground sau một chặng đường vài nghìn cây số, đã chui xuống đất thành… underground
Nhưng nếu bảo nhạc kiểu Cái nường 9X không phải underground thì phải định nghĩa underground kiểu gì? Trên YouTube có một playlist tập kết những bài hát “Top các bài underground đỉnh nhất”, nghe thì thấy áp đảo là loại R&B đặc trưng kiểu K-pop, không được là hàng gốc Mỹ nữa. Cần phải làm rõ một chút là dòng nhạc thí điểm không được xếp vào underground. Đích thực thì trong các bản nhạc đang nổi khoác áo underground này có nhiều bài được sinh sản khá chuyên nghiệp từ hòa âm, thu âm tới quay music video, trở thành hiện tượng trên mạng, cho thấy khán giả có đón nhận, nó có giá trị âm nhạc, ít ra trong nghĩa đi đúng đường sở thích giới trẻ hiện tại, vốn cũng không lạ gì K-pop và urban kiểu Mỹ “xịn”.
Nhưng không ổn khi gán cho nó chữ underground. Vậy bảo R&B là nhạc underground của Việt Nam e không ổn. Nhưng bảo bộc lộ nó ra làm sao thì e không đơn giản. Ở giác độ thể loại, những loại ấy đã được đem về Việt Nam từ hơn 15 năm trước, cũng từng có thời rất rầm rộ người người nhà nhà thi nhau hát, sau rồi thời gian sàng lọc lại còn được một số ca sĩ tăm tiếng sát gắn bó.
Đem thứ R&B kiểu Hàn Quốc đó ngược về cố quốc Mỹ cũng không thể hợp được với văn hóa nhạc urban kiểu Mỹ. Giới sinh sản âm nhạc quốc tế, nhất là ở Anh, nơi trào lưu underground music, đặc biệt là trong nhạc rock, từng khởi phát và có ảnh hưởng rất mạnh đến âm nhạc đại chúng, từng tuyên bố là thời của underground đã hết, underground đã chết, hoặc đã tái sinh kiếp khác, trong hình hài khác.
Còn sang đến Việt Nam, do ở ta không có nền công nghiệp trình diễn tương hợp với loại nhạc ấy như ở Hàn Quốc, nên chi nó trở nên… underground, một thứ underground thời thượng, rất mốt, được hãnh diện thốt lên như thể đãi đằng thái độ không chơi với nhạc thị trường, không cần sánh vai với các tăm tiếng lớn, chỉ “chơi” thôi. Tuy nhiên, K-pop là một hệ thống đồng bộ, chuẩn mực.
Khuynh hướng ngày nay cho rằng sở dĩ gọi là underground là bởi các bạn trẻ này không thích nổi tiếng, thích tự sáng tạo ra thứ âm nhạc mình thích, gần với thế giới, mang dấu ấn cá nhân… Nói vậy cũng không ổn. Nó khiến một bộ phận các bạn trẻ tưởng nhạc của mình thực thụ là “ngầm”, là sáng tạo đột phá mới mẻ, là đi ngược trào lưu, trong khi thực ra nó chẳng khác gì với dòng mainstream pop.
Nó là một thế giới rất riêng, không có nhu cầu chìm hay nổi để bị là under hay over. Còn nhánh kiểu urban như các bạn trẻ mang danh “cộng đồng underground” bây chừ đang theo đuổi đích thực nó cũng không phải là sáng tạo của các bạn đó. Trở lại với câu hỏi, underground ở Việt Nam, nếu có, thì hình hài ra sao? Có thể gọi nhạc của Ngọc Đại là underground? Có vẻ nhiều người sẽ phản đối.
Cộng đồng ấy thực sự là những nghệ sĩ có nhu cầu canh tân hay chỉ đơn giản là chưa lừng danh? Có chút xôn xao, thành thử có cảm nghĩ là underground đang là mốt ở Việt Nam lúc này.
Underground ở thế giới đã qua tuổi nặng tính thí nghiệm phá phách, cũng không còn thuần túy là những nghệ sĩ không có hợp đồng phát hành đĩa với hãng đĩa hay những dòng nhạc tạm được coi là phi thương nghiệp, nghĩa là chưa được đem bán, thì dĩ nhiên là underground bởi ở thời đại Internet này, việc có một hợp đồng như thế không còn quá quan yếu nữa, người ta có thể tự làm tất mà vẫn trở thành hiện tượng được, nhạc làm ra nghe chơi vẫn có thể bán được.
Khi sự phân định về nhân tố thương mại (bán/không bán) không còn nữa, lại ở thời cái gì cũng tung lên mạng được thì khái niệm “nhạc underground” theo nghĩa ban đầu cũng dần mờ nhạt. Ở góc độ sáng tạo độc đáo, không chịu đi theo các dòng thịnh hành thì nay người ta thích chữ indie hơn. Giờ ít người nói đến “underground rap” cho dù đây từng là dòng nhạc có những hoạt động mang tính underground mạnh bậc nhất trong các thể loại, hơn cả rock.
JustaTee và Soobin, hai ca sĩ khá nức tiếng của cộng đồng underground Việt Vậy có phải sự tái sinh ấy xảy ra ở Việt Nam không? quả tình, khi thấy cái thuật ngữ “underground music” càng ngày càng ít được dùng trong giới âm nhạc quốc tế, các tuyển tập nhạc underground phần lớn toàn là nhạc từ thời 1970-1980 là lúc mà punk rock hay các trào lưu hậu punk - vốn chịu ảnh hưởng nặng từ loại nhạc rock underground có thiên hướng phá phách khuôn mẫu - nổi lên.
Theo thời kì, những hình thức phái sinh ấy cũng dần được xác nhận là chính thống, cũng trở nên thông dụng. Nếu bảo ở Việt Nam có nhạc underground không thì chắc ai có chút am tường cũng bảo là có. Còn nhạc underground lên đường từ chính các dòng nhạc chính thống, trong thay tìm một hướng đi khác, khám phá những nhánh mới mẻ trong chính cái cũ, khước từ những gì vuốt ve êm tai sến sẩm quá thông dụng, tuy nhiên cũng không hẳn lúc nào cũng đòi phá phách.
Lời ca không khác gì mấy bài nhạc phổ quát, cũng yêu đương lâm ly, cũng tình cảm lâng lâng mới lớn, cũng chút bổi hổi quê hương xứ sở… Ca sĩ thì đúng là phần đông chưa phải ngôi sao, nhưng cũng là những bộ mặt thân quen trên báo mạng, thậm chí còn là trung tâm của những scandal râm ran showbiz. Vậy chất underground nằm đâu? Một bộ phận các bạn trẻ nhầm tưởng nhạc của mình là “ngầm”, là sáng tạo đột phá mới mẻ, là đi ngược trào lưu.
Làm sao kiên cố họ không thích lừng danh? Biết đâu chỉ là chưa nức tiếng được (trong khi đã có mong muốn) thì sao? Các bài hát đó tung lên mạng rất nhiều người nghe - chí ít cũng mang lại tăm tiếng cho họ; nhiều bài còn đi thi trên truyền hình, sánh vai cùng các mainstream khác và trên những sân khấu như Bài hát yêu thích chả hạn.
Nên mới chuyện trò “tái sinh”. Nó rất giống K-pop, một kiểu R&B được Hàn Quốc hóa rồi sang đến Việt Nam thì đã thành F2. Âm nhạc đó đi cùng ca sĩ có ngoại tuồng như thế nào, tóc ra sao, sản xuất thu âm biểu diễn trên sân khấu thế nào đều theo những khuôn mẫu bảo đảm thành công theo mô hình thần tượng. Cùng lúc đó, ở Việt Nam, người ta nói nhiều về “cộng đồng underground” khiến nhiều người tò mò.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét