Người dân nghĩ gì về thể chế, về những bất ổn trong quản lý từng lớp, trong đạo đức kỷ cương tầng lớp đang bị phai hóa và cách hành xử của cơ quan hành pháp với quần chúng nên như thế nào để không xảy ra những bi kịch tầng lớp, như trong kịch bản “Lời thề thứ 9”, “Ai là thủ phạm”, “Vụ án 2000 ngày”, “Mùa hạ cuối cùng”
Tùng Linh phải đóng vai 18 tuổi trong khi tuổi thật của Linh đã là 30. Đây rõ ràng là một luồng sức sống mới cho sàn diễn phía Bắc. Công chúng không hề lạnh nhạt với sàn diễn Một trong những mục đích mà liên hoan các tác phẩm của tác giả Lưu Quang Vũ hướng tới là tạo làn sóng mới cho sân khấu Việt Nam, để lấy lại sức xem, cũng như giúp các thành phần sáng tạo sân khấu, từ tác giả đến đạo diễn, diễn viên, họa sĩ, nhạc sĩ và cả công chúng xem kịch… có những bài học kinh nghiệm về mọi mặt sân khấu, nhất là về kinh nghiệm viết kịch… từ Lưu Quang Vũ.
Phải chăng chúng ta vẫn thiếu những đạo diễn trẻ thật tài năng, hiếm hoi diễn viên ngôi sao? Đạo diễn xử lý như thế nào để vẫn xáp với tư tưởng của kịch bản nhưng lại không cần áp từng chi tiết đến mức nô lệ vào kịch bản. Theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, Lưu Quang Vũ là một hiện tượng sân khấu bật sáng rõ ràng của thời kỳ đổi mới.
Trong kịch Lưu Quang Vũ, bởi vậy, cái vĩnh cửu luôn song hành với tính thời sự. Khi đụng đến những kịch bản sân khấu có giá trị đã được định vị thì mới thấy, đó là điều đáng báo động về đào tạo sân khấu. #: Người làm vườn, người cắt tóc, anh lính, những bé Tí, bé Tị, Sila, anh hàng thịt, nhà giáo nghèo, em bé bán báo, em bé mồ côi mẹ, những nàng dâu hiếu thảo, người vợ thủy chung, người mẹ đôn hậu…, với những thân phận và hoàn cảnh rất bình dân, thường nhật trong từng lớp.
Và nên, những vấn đề triết học nhân sinh lớn lao, day dứt từ xã hội Việt Nam đương đại do Lưu Quang Vũ phát hiện đã được cất cánh từ những kịch bản tưởng chừng chỉ oi bức trong tính thời sự của nó, để bay cao trên đôi cánh triết lý như “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” hoặc “ Ông vua hóa hổ”. Hiện thời, đôi khi diễn viên phải bằng thủ pháp, phải cố, phải gượng… ông Trương Nhuận thổ lộ.
Thời kỳ đó, nếu không có đổi mới chung trên mọi mặt văn chương nghệ thuật, thì không có đổi mới về kịch bản văn học, như một khâu cần yếu nhất dành cho sáng tạo vở diễn sàn diễn.
Trong 10 năm đỉnh cao, Lưu Quang Vũ cho ra đời 50 vở kịch, con số khiến nhiều người ngỡ ngàng, phải dùng đến hai từ “kỷ lục”. Nên chăng, các hí viện tiếp tục phát huy hiệu ứng của liên hoan, tiếp tục diễn các vở kịch của Lưu Quang Vũ nhưng đầu tư dài hơi, có chiều sâu cho các vở diễn để hoàn thiện đội ngũ những người làm nghề, và hơn hết là để công chúng có cái để xem, để nhớ, để nghĩ và để yêu.
Cảnh trong vở "Ông không phải là bố tôi" của rạp hát Kịch Hà Nội. Các Nhà hát dù tự bỏ tiền dựng vở, kinh phí đi lại, ăn ở trong thời kì diễn ra liên hoan, nhưng đều rất náo nức tham gia. Chưa đến giờ diễn nhưng rạp đã kín chỗ Khi dòm và phát hiện những vấn đề từ các nhân vật khôn xiết bình dị này, Lưu Quang Vũ đã nhìn rất tinh tế và tránh cái nhìn đơn điệu một chiều
Vấn đề thiếu hụt đạo diễn, thiếu hụt nhân tài diễn viên là có thật. Vì vậy, hình tượng sàn diễn lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ chính là quần chúng. Hoặc chúng được khởi đầu từ thời sự mà có thể chạm tới cái vĩnh cửu.
Là một thi sĩ nhân kiệt thực sự và cuộc sống riêng qua quá nhiều thăng trầm, ở Lưu Quang Vũ sớm hình thành một thứ trực quan thi ca cực kỳ toàn và bén nhạy. Những ngày diễn ra liên hoan này, sau 25 năm ngày mất của Lưu Quang Vũ, phòng khán giả các rạp Đại Nam, Công Nhân, hí trường tuổi xanh lúc nào cũng chật cứng.
Vấn đề đặt ra là, trong thời gian diễn ra liên hoan vé được phát miễn phí, nếu phải bỏ tiền mua vé, liệu các vở kịch của Lưu Quang Vũ có vấn được nhiều khán giả đến vậy không? NSƯT Chí Trung tự tín đáp: “Với hiệu ứng như thế này, với sự quan hoài về anh Vũ tốt như thế này, thì tôi bảo đảm 70% lượng khán giả đến xem sẽ bỏ tiền mua vé”. Đừng hy vọng cái tác động hình thể (thể xác) của diễn viên, vốn chỉ nhằm gây tác động về "phần nhìn" tới người xem, sẽ khiến người ta nhớ lâu.
25 năm sau ngày ông mất, chưa tác giả sàn diễn nào làm được điều đó. Quả thật, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ đã đớn đau thật sự, đau đến tận ruột gan, với nỗi đau của quần chúng, nhân loại…Bởi vậy, những vấn đề ông đặt ra là những bức xúc và nhức nhối tồn tại xuyên suốt từ giai đoạn từng lớp này sang giai đoạn từng lớp khác, từ không gian này sang không gian khác, thậm chí xuyên thời kì như những lời dự báo, những tiên cảm.
Chẳng hạn, khi cần diễn viên đóng vai Châu trong “Mùa hạ cuối cùng”, rạp hát tuổi xanh phải chấp nhận chọn Tùng Linh.
Chính do vậy, trong hầu như các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đều hiện diện hoặc đều lắng sâu một nỗi đau ăn nhằm người yêu. Tác giả được Hội Nghệ sĩ sàn diễn Việt Nam và Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch chọn ở đây là Lưu Quang Vũ, người đã từng là "hiện tượng sân khấu" thời kỳ đổi mới, đã từng “kéo” hàng triệu người xem đến sàn diễn, ngay từ những năm 1970-1980. Một tuần liền, ngày hai buổi, ở đâu có kịch Lưu Quang Vũ ở đó rạp chật ních người xem, thậm chí có những hôm khán giả phải đứng xem từ ngoài chuồng xí.
Là nhà thơ có trực quan mạnh nên bao giờ Lưu Quang Vũ cũng có cái nhìn nhân đức, ấm áp, cảm thông, bên cạnh một cái nhìn dân chủ, mang tính hí hước, giễu và phản biện. Một vấn đề nữa được nhiều khán giả đặt ra khi xem các vở diễn của Lưu Quang Vũ là hiện thời rạp hiện đại hơn, sàn diễn, phục trang đẹp hơn, ánh sáng, âm thanh tốt hơn trước nhiều, các đạo diễn cũng rất thế tìm tòi, sáng tạo, nhưng khi xem khán giả vẫn thấy các vở diễn còn chưa đạt đến chiều sâu nhiều tầng lớp ý nghĩa của kịch bản.
Có nhẽ, khoảng trống về kịch bản mà Lưu Quang Vũ để lại vẫn chưa thể lấp đầy
Để công chúng yêu mê, diễn viên phải diễn đến tận… đáy chữ, diễn ăn rơ với thông điệp kịch bản, nếu không thì nhà văn viết kịch bản cho ai? Khi ướm vào những kịch bản có giá trị văn học, có giá trị sàn diễn lớn mới thấy sự kề cận của những đạo diễn, sự kề cận của những diễn viên, nghệ sĩ còn nhiều hẫng hụt, như là chân quá nhỏ mà đi đôi giày quá cỡ.
Công chúng cũng cho thấy, họ không hề thơ ơ, quay lưng với sàn diễn. Minh chứng mới nhất là tối 8-9, thời điểm liên hoan chưa bắt đầu, rạp hát tuổi xanh diễn vở “Mùa hạ cuối cùng” khán giả đến xem được nửa rạp, vé là do khán giả bỏ tiền mua, ông Trương Nhuận, Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ cho biết. Chứng cứ chính là những suất diễn đông nghịt khán giả. Trong khi Chí Trung, Đức Hải, Lan Hương ngày xưa đóng vở này vào đúng độ tuổi của mình nên có sự cảm thông, san sớt, hóa thân vào nhân vật rất dễ đẹp về hình thể và hay về diễn xuất.
Quần chúng. Cảnh trong vở 'Hồn Trương Ba, da hàng thịt' của Nhà hát Kịch Việt Nam. QĐND - Lần trước tiên ở Việt Nam diễn ra một liên hoan sân khấu đặc biệt chỉ gồm các vở diễn của một tác giả.
#-Hình tượng lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ Sau đúng 25 năm, khán giả Thủ đô mới được sống lại khoảng thời gian mà đêm nào sàn diễn kịch cũng sáng đèn và đông nghịt người xem.
Bài và ảnh: MINH NHÃ. Bởi vậy, những vấn đề ông phát hiện về hình tượng dân chúng, bao giờ cũng mang tính thời sự mạnh, đúng với thời khắc lịch sử.
Bằng trái tim của một thi sĩ, ông có tài nhìn thấu tận đáy vấn đề, nhìn thấu những xung đột trong từng lớp để rồi chóng vánh nắm bắt thực chất và đưa thẳng vào kịch bản sân khấu, vốn là nơi chứa đựng cao nhất những khả năng phát ngôn, bình luận trực tiếp và những suy tư đau đáu về nhân sinh, từng lớp luôn đặt ra trong sự phức tạp, bề bộn đau thương và khó nhọc tìm đường phát triển của tầng lớp Việt Nam đương đại.
Giám đốc rạp hát Kịch Quân đội, NSƯT Minh Hằng cho biết, khi nhận được thông tin mời dự liên hoan này, dù đang rất bận với nhiều nhiệm vụ chính trị phải thực hành, nhưng rạp hát vẫn cố kỉnh dự vì coi đây là dịp tạo điều kiện cho các nghệ sĩ, diễn viên của hí trường biểu thị tình, tâm huyết, lòng kính trọng của mình qua các vai diễn, vở diễn đối với Lưu Quang Vũ.
Theo ông, vấn đề của sàn diễn kịch bây giờ là truyền bá tác phẩm đến công chúng. Cũng theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, các nhân vật mà Lưu Quang Vũ yêu mến nhất, khẩn thiết nhất trong những kịch bản văn học của ông chính là những người dân thông thường trong xã hội Việt Nam hiện đại, nhất là trong thời kỳ đổi mới.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét